حکمرانی فضای مجازی؛ سپر دفاعی جامعه در برابر آسیب ها و آشوب

نویسنده: محمدحسین فدائی

حکمرانی مؤثر، نه محدودسازی ، بلکه طراحی یک «سیستم ایمنی دیجیتال» برای جامعه است تا هم در برابر جنگ روانی دشمن خارجی و هم در برابر تحریکات آشوب‌گر داخلی مصون بماند.

۱ آسیب‌شناسی تهدیدات: وقتی شایعه، سلاح می‌شود

در جنگ اخیر، یکی از اصلی‌ترین سلاح‌ها، شایعه‌پراکنی سازمان‌یافته برای تضعیف روحیه ملی بود. انتشار همزمان صدها کلیپ و عکس جعلی از “سقوط شهرهای استراتژیک” یا “تلفات سنگین”، تنها با هدف ایجاد رعب و وحشت عمومی طراحی شده بود. در اغتشاشات نیز دقیقاً از همین الگو استفاده شد. مثال عینی: در اوج تنش‌ها، ویدیوهای قدیمی درگیری در سال های گذشته با عنوان “درگیری‌های خونین در فلان شهر ایران” دست‌به‌دست می‌شد. این محتوا، خشم کاذب ایجاد می‌کرد و جوانان را به میدان درگیری‌هایی می‌کشاند که پایه واقعی نداشت. یک نظام حکمرانی هوشمند، با ایده‌ای ساده اما عملیاتی: ایجاد «سایت‌های فکت‌چکینگ (دروغ‌سنجی) سریع‌العملی» که با همکاری نیروهای مردمی و رسمی، در کمتر از یک ساعت درباره ویدیوهای داغ شایعه، اطلاع‌رسانی می‌کرد، می‌توانست از بسیاری هیجانات مخرب جلوگیری کند.

۲ حکمرانی هوشمند: مسئولیت پلتفرم‌ها در لحظه حساس

پلتفرم‌های جهانی اغلب در لحظات بحرانی، به میدان بازی طرف‌های درگیر تبدیل می‌شوند. مثال عینی: در طول جنگ، گروه‌های معاند از طریق پیام‌رسان‌های خاص، نقشه‌های حملات موشکی جعلی را برای شهروندان خاص ارسال می‌کردند تا هرجومرج ایجاد کنند. در ناآرامی‌های داخلی نیز، کانال‌هایی در پلتفرم‌های خارجی، نقشه‌های نقطه‌ای برای تجمع و تحریک به تخریب اموال عمومی منتشر می‌کردند.

۳ سواد رسانه

بزرگترین شکست در جنگ اخیر و ناآرامی‌ها، نه در میدان که در «ذهن شهروندان» رخ داد. بسیاری، یک ویدیوی بازی رایانه‌ای را به عنوان سند حمله موشکی باور کردند! مثال عینی: انتشار گسترده کلیپ “پیشروی نیروهای خاص در مرز” که در واقع بخشی از یک مانور قدیمی بود، موجی از تحلیل‌های غلط را ایجاد کرد. این نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری بر «سواد بصری» و «آموزش سواد رسانه» چقدر حیاتی است. حکمرانی فضای مجازی باید بخش عظیمی از منابع خود را نه بر فیلتر، که بر تولید محتوای آموزشی جذاب متمرکز کند: چگونه تاریخ انتشار یک ویدیو را بررسی کنیم؟ چگونه منبع یک خبر را ردیابی کنیم؟ اینها مهارت‌های بقا در عصر دیجیتال هستند.

۴ نتیجه یادداشت ؛ حکمرانی یعنی آینده‌نگری

اتفاقات اخیر به روشنی نشان داد که دشمنان داخلی و خارجی، درس‌های یکدیگر را می‌خوانند. تاکتیک‌های جنگ روانی در میدان نبرد، عیناً در ناآرامی‌های خیابانی کپی شد. بنابراین، حکمرانی فضای مجازی نمی‌تواند واکنشی و مقطعی باشد. باید یک ستاد دائمی رصد و واکنش سریع متشکل از روانشناسان اجتماعی، متخصصان فناوری، امنیت‌سایبری و تحلیلگران رسانه وجود داشته باشد که الگوهای رفتاری دشمن را تحلیل و قبل از تبدیل شدن به بحران، واکسیناسیون روانی جامعه را انجام دهد. هزینه این ستاد، به مراتب کمتر از خسارت‌های ناشی از یک شب آشوب سازمان‌یافته در فضای مجازی است.