دیده شدن عبارت USA در طراحی اولیه پرچم ایران

چندی پیش یکی از قدیمی‌ترین پرچم‌های جهان در محدوده شهداد کرمان کشف شده است. این پرچم را به 2500 سال قبل از میلاد مسیح نسبت داده‌اند که در کاوش‌های سال ۱۳۵۰ در یکی از قبور گورستان‌ شهداد کشف شده بود. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ اما پرچم ایران بار دیگر با تغییراتی همراه شد. در نخستین روزهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دولت موقت از پرچم «شیر و خورشیدنشان» استفاده می‌کرد، اما در تاریخ ۱۰ اسفندماه ۱۳۵۷، امام خمینی (ره) خواستار برچیده شدن نشان شیر و خورشید شد و به دنبال این موضوع دولت موقت مسابقه‌ای عمومی برای طراحی نشان جمهوری اسلامی برگزار کرد. برنده این مسابقه شخصی به نام «حمید ندیمی» بود که امروز معمار، گرافیست، مترجم و مدرس دانشگاه است.

نشان فعلی جمهوری اسلامی ایران در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ به تصویب شورای انقلاب و در ۱۹ اردیبهشت همان سال به تصویب امام خمینی (ره) رسید. ندیمی که به هیچ عنوان تمایلی به رسانه‌ای شدن نام و تصویر خود ندارد، در گفت‌وگویی که سال‌ها پیش با ماه‌نامه «سپیده دانایی» داشته است، خاطرات خود از پذیرش‌ طرح‌اش را اینگونه بیان می‌کند: «آقای هاشمی رفسنجانی پشت تلفن به من گفتند: آقای ندیمی، طرح شما در شورای انقلاب تصویب شده و حضرت امام هم آن را تنفیذ کرده‌اند. تَه دلم برای این طرح حقانیتی قائل بودم؛ بنابراین از تماس آقای هاشمی اصلاً تعجب نکردم.

انتظار داشتم چنین اتفاقی بیفتد. من که اصلاً این کاره نبودم. این طرح را باید گرافیست‌های بزرگ می کشیدند. کارِ من نیست. این کاری خدایی است، به من ربطی ندارد.»

البته آن روز آیت‌الله هاشمی رفسنجانی تنها خبر پذیرش طرح را به ندیمی نمی‌دهد بلکه پیش از پایان تماس به او تاکید می‌کند: «بهتر است خود شما روی طرح کل پرچم هم کارکنید.» بنابراین پس از طراحی نشان، نوبت به طراحی کل پرچم رسید. ندیمی درباره این بخش از کار خود نیز خاطره جالبی دارد که در گفت‌وگوی سال‌ها قبل خود این چنین تعریف کرده است: «خیلی کار سختی بود، چون آقای هاشمی گفت باید شعار الله‌اکبر در آن آورده شود، این متن قانون اساسی است.

با خودم فکر کردم چه چیزی باید طراحی کرد که آرم را تحت الشعاع قرار ندهد و رقیبِ آرم نشود. از شعار بودن الله‌اکبر، تکرار را اقتباس کردم و یازده الله‌اکبر در بالا و یازده الله‌اکبر در پایین طراحی شد. همه چیز این انقلاب را خدا جور کرد. شما ببینید یازده الله اکبر تعبیه کردیم که مجموع آنها شد ۲۲ تا الله اکبر، یعنی تاریخ پیروزی انقلاب اسلامی، آن هم با شعار الله اکبر.»

طبق توضیحات ندیمی الله‌اکبرِ پرچم، اول شکل دیگری بوده است، همان شکلی که در مناره‌ها و مساجد دیده می‌شود، اما برخی ایراداتی به آن وارد می‌کنند و آن طرح را نمی‌پذیرند. ندیمی درباره یکی از ایرادات وارد شده به طرح اولیه تعریف می‌کند: «نمی دانم کدام شیر پاک خورده ای گفت در الله‌اکبر ما عبارت (USA) دیده می‌شود. بعد قرار شد شکل دیگری را طراحی کنیم، ولی من طرح اولی را بیشتر دوست داشتم.»

در نهایت نیز پرچم با نشان کلمه «الله» طراحی شد. ندیمی درباره نحوه طراحی این کلمه توضیح داده است: «هلال‌های تعبیه شده در این نشان از نقش مبارکی ریشه می‌گیرد که حضرت رسول (ص) بارها با شمشیر مبارکشان به عنوان امضا بر روی شن‌ها ترسیم کرده‌اند. این طرح پنج بخش دارد که نشان دهنده پنج اصل دین است. اصل توحید را در حکم عمود دو ساقه اصلی در میان خود دارد. علاوه بر کلمه «الله» که در ترکیب اصلی آن دیده می شود، «لااله الاالله» نیز در آن مستتر است. تقارن‌های این آرم هم نشانه تعادل و توازن است.»